Openbare bronnen · AIVD/MIVD-jaarverslagen · NCTV DTN & CSBN · GDELT-media
Dreigingsmonitor Nederland · 2002–2025

Structurele verschuivingen

Elf momenten waarop het beeld kantelde

Geen jaarlijkse ruis, maar de scharniermomenten: gebeurtenissen die het dreigingsbeeld structureel verlegden. Per moment een citaat uit het jaarverslag (feitelijk) en de strategische betekenis (interpretatie).

  1. 2002 AIVD Terrorisme

    Post-9/11: jihadisme centraal

    Na 11 september 2001 staat islamistisch terrorisme en internationale jihadistische netwerken centraal in het dreigingsbeeld.

    "Het onderzoek naar islamistisch terrorisme vergt grote inzet van de AIVD."
    — AIVD jaarverslag 2002

    Strategische betekenis

    Het beginpunt van de meetreeks valt samen met een terrorisme-gedreven veiligheidsagenda. Wie de hele reeks leest, ziet hoe sterk het zwaartepunt sindsdien is verschoven — nuttig om huidige prioriteiten in historisch perspectief te plaatsen.

  2. 2004 AIVD Terrorisme

    Hofstadgroep: dreiging wordt binnenlands

    De moord op Theo van Gogh en de Hofstadgroep maken duidelijk dat jihadisme ook een home-grown, binnenlandse dreiging is.

    "Het lokale karakter van de Hofstadgroep wordt onderstreept."
    — AIVD jaarverslag 2004

    Strategische betekenis

    De erkenning dat radicalisering binnenlands ontstaat, verbreedde het veiligheidsdomein naar preventie, lokale signalering en de rol van gemeenten — een verschuiving die crisispartners tot vandaag raakt.

  3. 2010 AIVD CyberdreigingenStatelijke

    Cyber- en economische spionage benoemd

    Cyberspionage en Chinese economische spionage worden voor het eerst expliciet als groeiende dreiging benoemd.

    "Nederlandse hightechbedrijven zijn doelwit van Chinese spionage."
    — AIVD jaarverslag 2010

    Strategische betekenis

    Het moment waarop economische veiligheid en kennisbescherming op de agenda komen. Voor organisaties met waardevolle technologie of data begint hier een dreigingslijn die nadien alleen maar sterker wordt.

  4. 2012 AIVD Cyberdreigingen

    Cyber wordt dagelijkse realiteit

    Cyberaanvallen worden een dagelijkse realiteit; cyber groeit uit tot een zelfstandige dreigingscategorie.

    "Cyberaanvallen en cyberspionage zijn aan de orde van de dag."
    — AIVD jaarverslag 2012

    Strategische betekenis

    De aandacht voor cyber schiet in dit jaar omhoog en blijft hoog. Een ijkpunt voor de vraag of digitale weerbaarheid in oefeningen en continuïteitsplannen voldoende structureel is verankerd.

  5. 2014 MIVD Statelijke

    Krim & MH17: Rusland keert terug

    De annexatie van de Krim en het neerhalen van MH17 brengen Rusland terug als acute militaire dreiging in Europa.

    "De Russische annexatie van de Krim, de betrokkenheid bij het conflict in Oost-Oekraïne."
    — MIVD jaarverslag 2014

    Strategische betekenis

    Het kantelpunt waarop de statelijke dreiging na jaren weer hard stijgt. Voor strategische planning markeert 2014 het einde van het 'vredesdividend' en het begin van een aanhoudende focus op statelijke actoren.

  6. 2014 AIVD Terrorisme

    Opkomst ISIS en uitreisgolf

    De opkomst van ISIS en een grote uitreis van jihadisten laten de jihadistische dreiging opnieuw escaleren.

    "Daags na de oprichting van de Islamitische Staat in Irak en al-Sham."
    — AIVD jaarverslag 2014

    Strategische betekenis

    Twee dreigingslijnen pieken tegelijk (terrorisme én statelijk) — een herinnering dat dreigingen elkaar niet netjes aflossen maar kunnen samenvallen. Relevant voor scenario's met gelijktijdige, ongelijksoortige crises.

  7. 2018 AIVD Hybride

    Buitenlandse inmenging op de voorgrond

    Ongewenste buitenlandse inmenging en heimelijke politieke beïnvloeding krijgen een prominente plek.

    "Heimelijke politieke beïnvloeding, beïnvloeding en intimidatie."
    — AIVD jaarverslag 2018

    Strategische betekenis

    Beïnvloeding van diaspora, bestuur en publieke opinie wordt erkend als zelfstandig risico. Dit verbreedt 'veiligheid' naar democratische weerbaarheid, integriteit en informatie — terreinen buiten de klassieke crisiskolom.

  8. 2021 AIVD TerrorismeHybride

    Rechts-extremisme als nationale dreiging

    Rechts-extremisme groeit en wordt benoemd als zelfstandige nationale dreiging.

    "In 2021 kregen rechts-extremistische groepen meer aanhang."
    — AIVD jaarverslag 2021

    Strategische betekenis

    De binnenlandse extremismedreiging verschuift van uitsluitend jihadisme naar een breder spectrum, mede gevoed door polarisatie en desinformatie tijdens de pandemie. Relevant voor openbare orde en lokale veiligheid.

  9. 2022 AIVD Statelijke

    Russische invasie van Oekraïne

    De Russische invasie van Oekraïne maakt oorlog in Europa de centrale lens van het dreigingsbeeld.

    "Rusland ontketende de grootste oorlog in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog."
    — AIVD jaarverslag 2022

    Strategische betekenis

    Het sterkste kantelpunt in de reeks: statelijke dreiging domineert nu het beeld. Voor besluitvormers het moment om weerbaarheid, leveringszekerheid en strategische afhankelijkheden structureel te agenderen.

  10. 2023 AIVD StatelijkeCyberdreigingen

    China naast Rusland

    China wordt naast Rusland erkend als grootste statelijke dreiging.

    "De grootste statelijke dreiging komt, naast Rusland, van China."
    — AIVD jaarverslag 2023

    Strategische betekenis

    De statelijke dreiging wordt tweesporig: acuut-militair (Rusland) én langetermijn-systemisch (China). Dat vraagt verschillende antwoorden — crisisrespons versus kennisbescherming en economische veiligheid.

  11. 2025 MIVD HybrideStatelijkeCyberdreigingen

    Hybride oorlogsvoering wordt structureel

    Hybride oorlogsvoering door Rusland (cyber, sabotage, desinformatie) wordt als structureel beschreven.

    "Rusland vormt de grootste en meest directe dreiging voor Europa."
    — MIVD jaarverslag 2025

    Strategische betekenis

    Het meest recente beeld: dreigingen onder de oorlogsdrempel — sabotage van infrastructuur, cyber, beïnvloeding — worden de norm, niet de uitzondering. Dit raakt direct de continuïteit van vitale processen en vraagt om permanente, niet incidentele, paraatheid.

Vervolgstap

Van inzicht naar actie

Elke doelgroep heeft een logische vervolgstap. Kies wat past bij uw rol.

Crisismanagers

Zet dreigingstrends om in briefingpunten, scenario's en oefenvragen.

Analisten

Controleer bronnen, definities, tellingen en datakwaliteit.

Besluitvormers

Begrijp kantelpunten en gebruik trends voor beleid en prioritering.

Regio's & waterschappen

Vergelijk nationale trends met uw regionale risicoprofiel en vertaal ze naar oefenthema's.

Een dreiging écht beoefenen? Vertaal de trends en kantelpunten naar een wargame, scenario-oefening of crisissimulatie met Goldsworthy, Stolk & Associates.

Oefenen & wargaming
Aandacht ≠ dreiging

"Aandacht ≠ dreiging" is de kernles van deze monitor, maar geldt niet voor élk paneel — het hangt af van de bron. Wij verwerken vier bronnen in twee soorten signaal. TELLINGEN (meten aandacht, geen dreiging): de term-tellingen uit de openbare AIVD- en MIVD-jaarverslagen (2002–2025) meten hoe vaak een thema in de rapportage voorkomt — een proxy voor aandacht, geen dreigingsniveau (de volledige reeks 2002–2025 is inmiddels geanalyseerd); en de GDELT-mediaberichten meten wereldwijde media-aandacht, een dagelijkse momentopname uit open nieuwsdata, geen inlichtingenbron. OFFICIËLE BEOORDELINGEN (zijn wél een dreigingsoordeel): het NCTV-Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) is een officieel dreigingsniveau op schaal 1–5, en het Cybersecuritybeeld Nederland (CSBN) is een officiële kwalitatieve cyberdreigingsbeoordeling. Vuistregel: staat er een telling, lees die als aandacht; staat er een NCTV-niveau of -beeld, lees die als de officiële dreigingsinschatting. Controleer belangrijke conclusies altijd in de oorspronkelijke bronnen.