Rusland
Vermeldingen van Rusland als statelijke actor: spionage, militaire opbouw, sabotage en beïnvloeding. Sterk gestegen rond 2014 (Krim) en 2022 (invasie Oekraïne).
Dreigingscategorie
Statelijke dreigingen
De duidelijkst stijgende lijn in 23 jaar AIVD/MIVD-jaarverslagtellingen. Statelijke actoren — vooral Rusland en China — domineren sinds 2022 deze aandacht.
Aandacht 2002–2025
RuslandChinaIranNoord-KoreaTurkije
Wat zegt de data?
Het verhaal achter de lijn
In de eerste jaren na 2002 staan statelijke dreigingen in de schaduw van het terrorisme. Rusland en China komen voor, maar vooral in de militaire rapportages van de MIVD en in de context van proliferatie en klassieke spionage.
Het beeld kantelt in 2014. De annexatie van de Krim en het neerhalen van MH17 brengen Rusland terug als acute dreiging in Europa. Vanaf dat moment stijgt de aandacht vrijwel onafgebroken. De Russische invasie van Oekraïne in 2022 maakt oorlog in Europa de centrale lens van het hele dreigingsbeeld.
Sinds 2023 wordt China expliciet naast Rusland genoemd als grootste statelijke dreiging. Daarmee wordt de statelijke dreiging tweesporig: een acuut-militair spoor (Rusland) en een langetermijn-systemisch spoor (China, gericht op technologie, kennis en economie).
Binnen statelijke dreigingen
De afzonderlijke termen door de tijd
AandachtstellingToelichting — wat zie je en wat betekent het?
Wat zie je?
Elke lijn is één term binnen deze categorie (Rusland, China, Iran, Noord-Korea, Turkije).
Hoe is dit berekend?
Aantal vermeldingen per term per jaar, gesommeerd over AIVD en MIVD, voor de volledige reeks 2002–2025.
Wat betekent dit?
De duidelijkst stijgende lijn in 23 jaar AIVD/MIVD-jaarverslagtellingen. Statelijke actoren — vooral Rusland en China — domineren sinds 2022 deze aandacht.
Beperkingen
Termen kunnen inhoudelijk overlappen; een passage kan onder meerdere termen vallen. Deze term-tellingen uit de jaarverslagen meten aandacht, niet het dreigingsniveau — voor het officiële niveau zie het NCTV-dreigingsbeeld elders.
Bekijk onderliggende data als tabel
| Jaar | Rusland | China | Iran | Noord-Korea | Turkije |
|---|---|---|---|---|---|
| 2.002 | 33 | 10 | 33 | 22 | 54 |
| 2.003 | 19 | 15 | 35 | 16 | 59 |
| 2.004 | 39 | 15 | 18 | 12 | 38 |
| 2.005 | 10 | 25 | 43 | 8 | 34 |
| 2.006 | 9 | 8 | 43 | 12 | 17 |
| 2.007 | 12 | 6 | 37 | 16 | 20 |
| 2.008 | 26 | 28 | 54 | 15 | 17 |
| 2.009 | 23 | 23 | 42 | 16 | 6 |
| 2.010 | 31 | 31 | 41 | 16 | 11 |
| 2.011 | 42 | 47 | 61 | 8 | 5 |
| 2.012 | 45 | 33 | 44 | 7 | 4 |
| 2.013 | 33 | 5 | 30 | 1 | 8 |
| 2.014 | 86 | 36 | 13 | 0 | 10 |
| 2.015 | 80 | 34 | 26 | 0 | 19 |
| 2.016 | 74 | 48 | 18 | 3 | 10 |
| 2.017 | 81 | 38 | 22 | 4 | 8 |
| 2.018 | 99 | 40 | 22 | 6 | 5 |
| 2.019 | 62 | 47 | 30 | 8 | 7 |
| 2.020 | 64 | 72 | 26 | 8 | 10 |
| 2.021 | 81 | 69 | 34 | 11 | 5 |
| 2.022 | 260 | 146 | 59 | 14 | 7 |
| 2.023 | 209 | 155 | 52 | 14 | 2 |
| 2.024 | 205 | 134 | 68 | 17 | 2 |
| 2.025 | 293 | 186 | 105 | 43 | 3 |
Definities
Welke termen tellen mee?
Per term de exacte betekenis en het verloop. De volledige zoekpatronen staan in de data dictionary.
China
Vermeldingen van China, met name als bron van economische spionage, technologische verwerving en langetermijn-statelijke dreiging. Vanaf 2023 expliciet naast Rusland benoemd.
Iran
Vermeldingen van Iran: proliferatie, regionale invloed en spionage. Door de hele periode aanwezig in vooral MIVD-rapportages.
Noord-Korea
Vermeldingen van Noord-Korea (DPRK), vooral in de context van proliferatie en cyberoperaties.
Turkije
Vermeldingen van Turkije. Hoog in de vroege jaren (2002–2007), vooral in AIVD-verslagen rond diaspora en ongewenste inmenging.
Van inzicht naar toepassing
Wat betekent dit voor jouw rol?
Crisismanager
Statelijke dreiging vertaalt zich operationeel naar sabotage van vitale infrastructuur, beïnvloeding en cyber. Neem statelijke scenario's expliciet mee in oefeningen — niet alleen 'klassieke' incidenten.
Naar de route →Analist
Let op het verschil tussen AIVD en MIVD: de stijging is in de MIVD-reeks het sterkst. Vergelijk jaren met gelijke dekking en controleer pieken (zoals Rusland 2025) in de oorspronkelijke verslagen.
Naar de route →Besluitvormer
Het tweesporige beeld vraagt twee soorten antwoorden: crisisrespons en militaire weerbaarheid voor het Rusland-spoor, en kennisbescherming en economische veiligheid voor het China-spoor.
Naar de route → Oefenstof
Scenario's om mee te oefenen
Gebruik deze als vertrekpunt voor een tafeloefening, scenario-verkenning of bestuurlijke bespreking.
- Scenario 01
Sabotage of verstoring van vitale infrastructuur door een statelijke actor — wat is de respons- en herstelketen?
- Scenario 02
Heimelijke beïnvloeding rond verkiezingen of besluitvorming — wie signaleert, wie duidt, wie communiceert?
- Scenario 03
Escalatie in Oekraïne met directe gevolgen voor Nederlandse leveringszekerheid en cybercontinuïteit.
Wilt u dit echt beoefenen? Goldsworthy, Stolk & Associates vertaalt deze scenario's naar een volwaardige wargame of crisissimulatie.
Naar oefenen & wargamingKantelpunten
Scharniermomenten voor statelijke dreigingen
- 2010
Cyber- en economische spionage benoemd
Cyberspionage en Chinese economische spionage worden voor het eerst expliciet als groeiende dreiging benoemd.
"Nederlandse hightechbedrijven zijn doelwit van Chinese spionage."
- 2014
Krim & MH17: Rusland keert terug
De annexatie van de Krim en het neerhalen van MH17 brengen Rusland terug als acute militaire dreiging in Europa.
"De Russische annexatie van de Krim, de betrokkenheid bij het conflict in Oost-Oekraïne."
- 2022
Russische invasie van Oekraïne
De Russische invasie van Oekraïne maakt oorlog in Europa de centrale lens van het dreigingsbeeld.
"Rusland ontketende de grootste oorlog in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog."
- 2023
China naast Rusland
China wordt naast Rusland erkend als grootste statelijke dreiging.
"De grootste statelijke dreiging komt, naast Rusland, van China."
- 2025
Hybride oorlogsvoering wordt structureel
Hybride oorlogsvoering door Rusland (cyber, sabotage, desinformatie) wordt als structureel beschreven.
"Rusland vormt de grootste en meest directe dreiging voor Europa."
Andere thema's
Vervolgstap
Van inzicht naar actie
Elke doelgroep heeft een logische vervolgstap. Kies wat past bij uw rol.
Crisismanagers
Zet dreigingstrends om in briefingpunten, scenario's en oefenvragen.
Analisten
Controleer bronnen, definities, tellingen en datakwaliteit.
Besluitvormers
Begrijp kantelpunten en gebruik trends voor beleid en prioritering.
Regio's & waterschappen
Vergelijk nationale trends met uw regionale risicoprofiel en vertaal ze naar oefenthema's.
Een dreiging écht beoefenen? Vertaal de trends en kantelpunten naar een wargame, scenario-oefening of crisissimulatie met Goldsworthy, Stolk & Associates.
Oefenen & wargaming