Jihadisme
Vermeldingen van jihadistische ideologie en netwerken. Dominant thema 2004–2015, met pieken rond de Hofstadgroep en de opkomst van ISIS.
Dreigingscategorie
Terrorisme & extremisme
Lange tijd het hoofdthema (2004–2015), nu duidelijk naar de achtergrond — al groeit rechts-extremisme sinds 2021.
Aandacht 2002–2025
JihadismeISIS / Islamitische StaatAl-QaidaRechts-extremismeLinks-extremismeTerrorisme (algemeen)
Wat zegt de data?
Het verhaal achter de lijn
Na 9/11 en zeker na de moord op Theo van Gogh (2004) domineert jihadisme het dreigingsbeeld. De Hofstadgroep maakt duidelijk dat radicalisering ook binnenlands ontstaat. Terrorisme is in deze jaren veruit het meest genoemde thema.
De opkomst van ISIS en de uitreisgolf zorgen in 2014–2015 voor een nieuwe piek. Daarna neemt de relatieve aandacht voor terrorisme af, naarmate statelijke en hybride dreigingen het beeld gaan bepalen.
Sinds 2021 groeit rechts-extremisme en wordt het benoemd als zelfstandige nationale dreiging — mede gevoed door polarisatie en desinformatie. De terrorismedreiging is dus niet verdwenen, maar wel breder en anders van karakter geworden.
Binnen terrorisme & extremisme
De afzonderlijke termen door de tijd
AandachtstellingToelichting — wat zie je en wat betekent het?
Wat zie je?
Elke lijn is één term binnen deze categorie (Jihadisme, ISIS / Islamitische Staat, Al-Qaida, Rechts-extremisme, Links-extremisme, Terrorisme (algemeen)).
Hoe is dit berekend?
Aantal vermeldingen per term per jaar, gesommeerd over AIVD en MIVD, voor de volledige reeks 2002–2025.
Wat betekent dit?
Lange tijd het hoofdthema (2004–2015), nu duidelijk naar de achtergrond — al groeit rechts-extremisme sinds 2021.
Beperkingen
Termen kunnen inhoudelijk overlappen; een passage kan onder meerdere termen vallen. Deze term-tellingen uit de jaarverslagen meten aandacht, niet het dreigingsniveau — voor het officiële niveau zie het NCTV-dreigingsbeeld elders.
Bekijk onderliggende data als tabel
| Jaar | Jihadisme | ISIS / Islamitische Staat | Al-Qaida | Rechts-extremisme | Links-extremisme | Terrorisme (algemeen) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2.002 | 2 | 11 | 0 | 4 | 1 | 66 |
| 2.003 | 2 | 23 | 0 | 1 | 2 | 72 |
| 2.004 | 6 | 13 | 1 | 4 | 1 | 103 |
| 2.005 | 28 | 19 | 0 | 15 | 3 | 66 |
| 2.006 | 65 | 18 | 0 | 13 | 0 | 90 |
| 2.007 | 76 | 12 | 1 | 24 | 1 | 74 |
| 2.008 | 45 | 21 | 0 | 12 | 5 | 38 |
| 2.009 | 47 | 22 | 1 | 17 | 8 | 46 |
| 2.010 | 68 | 9 | 6 | 8 | 0 | 40 |
| 2.011 | 72 | 9 | 9 | 17 | 3 | 36 |
| 2.012 | 79 | 8 | 11 | 18 | 4 | 39 |
| 2.013 | 49 | 5 | 15 | 12 | 5 | 22 |
| 2.014 | 112 | 115 | 12 | 9 | 5 | 27 |
| 2.015 | 78 | 88 | 9 | 12 | 7 | 29 |
| 2.016 | 13 | 31 | 2 | 2 | 1 | 21 |
| 2.017 | 26 | 40 | 3 | 10 | 11 | 19 |
| 2.018 | 54 | 26 | 8 | 13 | 1 | 22 |
| 2.019 | 61 | 36 | 11 | 15 | 4 | 24 |
| 2.020 | 30 | 25 | 5 | 12 | 6 | 17 |
| 2.021 | 38 | 47 | 12 | 37 | 4 | 14 |
| 2.022 | 29 | 38 | 6 | 28 | 4 | 16 |
| 2.023 | 18 | 19 | 4 | 21 | 5 | 9 |
| 2.024 | 20 | 28 | 0 | 23 | 7 | 16 |
| 2.025 | 28 | 45 | 1 | 37 | 4 | 14 |
Definities
Welke termen tellen mee?
Per term de exacte betekenis en het verloop. De volledige zoekpatronen staan in de data dictionary.
ISIS / Islamitische Staat
Vermeldingen van ISIS/Islamitische Staat. Piek in 2014–2015 rond de uitreisgolf en aanslagen in Europa.
Al-Qaida
Vermeldingen van Al-Qaida en gelieerde netwerken; vooral relevant in het eerste decennium na 9/11.
Rechts-extremisme
Vermeldingen van rechts-extremisme. Groeit vanaf 2021 en wordt benoemd als zelfstandige nationale dreiging.
Links-extremisme
Vermeldingen van links-extremisme; door de jaren heen aanwezig op lager niveau.
Terrorisme (algemeen)
Algemene vermeldingen van terrorisme. Hoog in 2002–2007; neemt relatief af naarmate het dreigingsbeeld verschuift richting statelijke en hybride dreigingen.
Van inzicht naar toepassing
Wat betekent dit voor jouw rol?
Crisismanager
De dreiging is verbreed van jihadisme naar een breder extremisme-spectrum. Houd in oefeningen rekening met alleenhandelende daders, openbare-orde-situaties en de wisselwerking met online polarisatie.
Naar de route →Analist
Onderscheid de termen scherp: 'terrorisme' (algemeen) daalt, terwijl 'rechts-extremisme' juist stijgt. Een dalend totaal verbergt deze tegengestelde bewegingen.
Naar de route →Besluitvormer
De afgenomen aandacht betekent niet dat capaciteit kan worden afgebouwd; het betekent een verschuiving in waar de dreiging vandaan komt. Borg lokale signalering en de aansluiting op het bredere veiligheidsdomein.
Naar de route → Oefenstof
Scenario's om mee te oefenen
Gebruik deze als vertrekpunt voor een tafeloefening, scenario-verkenning of bestuurlijke bespreking.
- Scenario 01
Aanslag of dreiging door een alleenhandelende dader — alarmering, duiding en publiekscommunicatie onder tijdsdruk.
- Scenario 02
Escalerende openbare-orde-situatie met extremistische signatuur en online aanjaging.
- Scenario 03
Terugkeer of berechting van uitreizigers — bestuurlijke en maatschappelijke nazorg.
Wilt u dit echt beoefenen? Goldsworthy, Stolk & Associates vertaalt deze scenario's naar een volwaardige wargame of crisissimulatie.
Naar oefenen & wargamingKantelpunten
Scharniermomenten voor terrorisme & extremisme
- 2002
Post-9/11: jihadisme centraal
Na 11 september 2001 staat islamistisch terrorisme en internationale jihadistische netwerken centraal in het dreigingsbeeld.
"Het onderzoek naar islamistisch terrorisme vergt grote inzet van de AIVD."
- 2004
Hofstadgroep: dreiging wordt binnenlands
De moord op Theo van Gogh en de Hofstadgroep maken duidelijk dat jihadisme ook een home-grown, binnenlandse dreiging is.
"Het lokale karakter van de Hofstadgroep wordt onderstreept."
- 2014
Opkomst ISIS en uitreisgolf
De opkomst van ISIS en een grote uitreis van jihadisten laten de jihadistische dreiging opnieuw escaleren.
"Daags na de oprichting van de Islamitische Staat in Irak en al-Sham."
- 2021
Rechts-extremisme als nationale dreiging
Rechts-extremisme groeit en wordt benoemd als zelfstandige nationale dreiging.
"In 2021 kregen rechts-extremistische groepen meer aanhang."
Andere thema's
Vervolgstap
Van inzicht naar actie
Elke doelgroep heeft een logische vervolgstap. Kies wat past bij uw rol.
Crisismanagers
Zet dreigingstrends om in briefingpunten, scenario's en oefenvragen.
Analisten
Controleer bronnen, definities, tellingen en datakwaliteit.
Besluitvormers
Begrijp kantelpunten en gebruik trends voor beleid en prioritering.
Regio's & waterschappen
Vergelijk nationale trends met uw regionale risicoprofiel en vertaal ze naar oefenthema's.
Een dreiging écht beoefenen? Vertaal de trends en kantelpunten naar een wargame, scenario-oefening of crisissimulatie met Goldsworthy, Stolk & Associates.
Oefenen & wargaming