Vier hoofdlijnen

De vier dreigingscategorieën

Het hele dreigingsbeeld valt uiteen in vier categorieën. Samen vertellen ze één verhaal: een verschuiving van terrorisme naar statelijke en hybride dreigingen.

Statelijke dreigingen

Spionage, sabotage en machtspolitiek van andere staten

Aandacht voor andere staten — vooral Rusland en China — als bron van spionage, sabotage, beïnvloeding en militaire dreiging. Sinds 2014 de duidelijkst stijgende lijn in de openbare jaarverslagen.

Verken statelijke dreigingen

Cyberdreigingen

Digitale spionage, aanvallen en sabotage van vitale processen

Aandacht voor digitale aanvallen, (economische) spionage, sabotage en de kwetsbaarheid van vitale infrastructuur. Komt op vanaf 2010 en is sinds 2012 een zelfstandig dreigingsdomein.

Verken cyberdreigingen

Terrorisme & extremisme

Jihadisme, gewelddadig extremisme van rechts en links

Aandacht voor jihadisme en gewelddadig extremisme. Dominant in 2002–2015 (Hofstadgroep, ISIS); relatief minder prominent nu het beeld verschuift naar statelijke en hybride dreigingen, maar rechts-extremisme groeit vanaf 2021.

Verken terrorisme & extremisme

Hybride dreigingen

Desinformatie, beïnvloeding en ondermijning onder de oorlogsdrempel

Aandacht voor dreigingen onder de drempel van openlijk conflict: desinformatie, heimelijke beïnvloeding, ongewenste inmenging en ondermijning. Komt op vanaf 2016–2018 en wordt vanaf 2023 als structureel beschreven.

Verken hybride dreigingen

Samen in beeld

Vier categorieën, één beweging

De vier lijnen naast elkaar maken de structurele verschuiving in één oogopslag zichtbaar.

Aandacht per categorie · 2002–2025

Vermeldingen per dreigingscategorie per jaar

Aandachtstelling

Toelichting — wat zie je en wat betekent het?

Wat zie je?

De vier categorieën samen, gesommeerd over beide diensten.

Hoe is dit berekend?

Som van alle termvermeldingen per categorie per jaar.

Wat betekent dit?

Statelijk en cyber stijgen; terrorisme daalt; hybride komt laat op. Dit is de kern die de afzonderlijke thema's uitdiepen.

Beperkingen

Deze term-tellingen meten de aandacht in de AIVD/MIVD-jaarverslagen, niet het dreigingsniveau. Het officiële NCTV-dreigingsniveau staat hier los van.

Bekijk onderliggende data als tabel

Aandacht per categorie per jaar (vermeldingen)
Jaar	Statelijke dreigingen	Cyberdreigingen	Terrorisme & extremisme	Hybride dreigingen
2.002	152	5	84	12
2.003	144	15	100	16
2.004	122	20	128	13
2.005	120	9	131	9
2.006	89	10	186	11
2.007	91	7	188	11
2.008	140	29	121	9
2.009	110	46	141	5
2.010	130	61	131	14
2.011	163	79	146	10
2.012	133	129	159	8
2.013	77	156	108	5
2.014	145	142	280	13
2.015	159	124	223	10
2.016	153	75	70	43
2.017	153	93	109	25
2.018	172	119	124	45
2.019	154	128	151	44
2.020	180	102	95	29
2.021	200	170	152	44
2.022	486	170	121	42
2.023	432	160	76	30
2.024	426	228	94	32
2.025	630	246	129	37

Aandacht ≠ dreiging

"Aandacht ≠ dreiging" is de kernles van deze monitor, maar geldt niet voor élk paneel — het hangt af van de bron. Wij verwerken vier bronnen in twee soorten signaal. TELLINGEN (meten aandacht, geen dreiging): de term-tellingen uit de openbare AIVD- en MIVD-jaarverslagen (2002–2025) meten hoe vaak een thema in de rapportage voorkomt — een proxy voor aandacht, geen dreigingsniveau (de volledige reeks 2002–2025 is inmiddels geanalyseerd); en de GDELT-mediaberichten meten wereldwijde media-aandacht, een dagelijkse momentopname uit open nieuwsdata, geen inlichtingenbron. OFFICIËLE BEOORDELINGEN (zijn wél een dreigingsoordeel): het NCTV-Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) is een officieel dreigingsniveau op schaal 1–5, en het Cybersecuritybeeld Nederland (CSBN) is een officiële kwalitatieve cyberdreigingsbeoordeling. Vuistregel: staat er een telling, lees die als aandacht; staat er een NCTV-niveau of -beeld, lees die als de officiële dreigingsinschatting. Controleer belangrijke conclusies altijd in de oorspronkelijke bronnen.

Lees de methodologie

Vervolgstap

Van inzicht naar actie

Elke doelgroep heeft een logische vervolgstap. Kies wat past bij uw rol.

Crisismanagers

Zet dreigingstrends om in briefingpunten, scenario's en oefenvragen.

Bekijk de route Vraag een oefenvoorstel aan

Analisten

Controleer bronnen, definities, tellingen en datakwaliteit.

Bekijk de route Ontvang methode en dataset

Besluitvormers

Begrijp kantelpunten en gebruik trends voor beleid en prioritering.

Bekijk de route Plan een strategische sessie

Regio's & waterschappen

Vergelijk nationale trends met uw regionale risicoprofiel en vertaal ze naar oefenthema's.

Bekijk de route Plan een regionale scenario-oefening

Een dreiging écht beoefenen? Vertaal de trends en kantelpunten naar een wargame, scenario-oefening of crisissimulatie met Goldsworthy, Stolk & Associates.

Oefenen & wargaming